Ngồi thiền ngoài trời và thiền hành cho người mới: tư thế và lưu ý an toàn

Thiền không chỉ ở trên bồ đoàn

Trong Kinh Tứ Niệm Xứ (bản Việt dịch của Hòa thượng Thích Minh Châu), phần quán thân dạy rằng đi thì biết mình đang đi, đứng thì biết mình đang đứng, ngồi thì biết mình đang ngồi, nằm thì biết mình đang nằm. Kinh Điều Ngự trong Trung Bộ cũng nhắc việc ban ngày đi kinh hành và ngồi để gội sạch tâm khỏi các chướng ngại. Vì vậy thiền không kết thúc khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi: đi cũng có thể là thiền.

Ngồi thiền ngoài trời gần với đời sống hơn phòng kín: có tiếng chim, gió và ánh sáng thay đổi. Những điều đó dễ làm tâm lang thang, nhưng cũng là dịp để tập nhận ra âm thanh rồi quay về hơi thở. Nếu mới bắt đầu, bạn nên tập vài phút trong nhà trước (xem chuasen.com/thien-cho-nguoi-moi/) rồi mới ra ngoài. Nếu muốn gắn buổi ngồi thiền với ngày mùng một hay ngày rằm, bạn xem lịch ở chuasen.com/ngay-ram-mung-mot/.

Chọn chỗ ngồi và giữ an toàn

Điều đầu tiên là an toàn; một buổi thiền chỉ trọn vẹn khi bạn yên tâm về xung quanh.

• Chọn nền phẳng, vững và khô ráo, có bóng râm nếu trời nắng; tránh mép nước, mép dốc, lối xe chạy và nơi có cành cây dễ gãy.
• Tránh giờ nắng gắt và lúc trời sắp mưa giông; mang nước uống và mặc quần áo vừa với thời tiết. Nếu thấy chóng mặt, mệt hay khó chịu, hãy dừng lại, nghỉ và uống nước.
• Ở nơi có muỗi, nên mặc áo dài tay và chọn chỗ thoáng gió.
• Lót bồ đoàn, tấm thảm hoặc dùng ghế gấp; không ngồi trực tiếp trên nền ẩm hoặc đá nóng.
• Đi cùng người quen hoặc báo cho người nhà biết nếu ngồi ở chỗ vắng; để đồ đạc ở nơi bạn nhìn thấy.
• Giữ yên lặng, tắt chuông điện thoại, không làm phiền người khác; ở chùa hay công viên, hãy theo quy định của nơi đó.

Tư thế ngồi thiền ngoài trời

Tư thế giống như khi thiền trong nhà: thoải mái mà vẫn tỉnh táo. Bạn không cần tư thế hoàn hảo.

• Ngồi ghế gấp hoặc ghế đá với hai bàn chân chạm đất là đủ, nhất là khi bạn lớn tuổi hoặc đau gối.
• Ngồi bệt hay ngồi bồ đoàn thì kê hông cao hơn đầu gối; không cần ngồi kiết già.
• Giữ lưng thẳng nhưng không gồng, vai thả lỏng, hai tay đặt nhẹ lên đùi.
• Mắt khép hờ hoặc nhìn xuống một điểm phía trước. Ngoài trời, nhiều người thấy mở mắt nhìn xuống dễ hơn; chỉ nhắm mắt khi bạn thấy an toàn.
• Đau mỏi thì đổi tư thế thật chậm rồi tiếp tục.

Thiền hành (kinh hành) cho người mới

Thiền hành, hay kinh hành, là đi chậm trong chánh niệm: đi để đi chứ không phải để tới nơi. Theo cách hướng dẫn ở Làng Mai, bạn có thể bắt đầu bằng việc để ý số bước chân trong mỗi hơi thở vào và mỗi hơi thở ra, chẳng hạn hai hoặc ba bước, không cố điều khiển hơi thở; nếu đi mệt nhọc thì chưa đúng. Theo cách thiền Minh Sát (Nguyên Thủy) phổ biến, người mới chỉ cần thầm ghi nhận “bước, bước” hoặc “trái, phải”.

Một buổi thiền hành khoảng 10 phút cho người mới có thể làm như sau:

• Chọn một lối phẳng dài chừng mười đến hai mươi bước, hoặc một vòng nhỏ trong sân; bạn đi qua lại hoặc đi vòng.
• Đứng yên, thả lỏng vai, thở vài hơi; để hai tay buông tự nhiên hoặc chắp nhẹ phía trước.
• Bước chậm, thong thả, để ý cảm giác ở lòng bàn chân khi chạm đất, nhấc lên, đặt xuống.
• Nối bước chân với hơi thở: hít vào hai bước, thở ra hai bước, hoặc ghi nhận thầm “trái, phải”; nếu thấy gượng thì cứ đi tự nhiên.
• Mắt nhìn xuống phía trước vài mét để tránh vấp, và để ý người hay vật cản xung quanh.
• Khi tâm nghĩ chuyện khác, nhận ra rồi đưa tâm về bước chân; tới cuối lối thì dừng, thở một hơi, xoay người rồi đi tiếp.
• Sau một buổi ngồi, bạn có thể đi vài phút để chuyển từ ngồi sang đứng nhẹ nhàng.

Thiền ngoài trời trong Chùa Sen và những lưu ý

Khuôn viên Chùa Sen có ba chỗ ngồi ngoài trời: sân thiền lộ thiên với nền lát tròn và tượng Phật Thích Ca ngồi thiền, hai cung bồ đoàn quay về tượng; vườn bồ đề với vòng bồ đoàn quanh cây cổ thụ (xem chuasen.com/cay-bo-de/); và hàng bồ đoàn trước tượng Quan Âm (xem chuasen.com/quan-the-am-bo-tat/). Bạn chọn Sân thiền, Cây bồ đề hoặc Quan Âm trong menu Đi dạo để nhân vật tự đi tới.

Bấm Ngồi xuống ở một bồ đoàn rồi chọn Thiền trên thanh công phu để hẹn giờ 5, 10, 15, 20, 30 phút hoặc tự do, có tiếng chuông bắt đầu và kết thúc; mỗi bồ đoàn chỉ có một người ngồi trong cùng phòng. Chùa Sen chưa có bài thiền hành riêng; bạn có thể đứng dậy tập thiền hành ngoài đời thật quanh chỗ mình theo các bước ở trên.

Thiền là cách rèn luyện sự chú tâm, không phải phương pháp chữa bệnh, và Chùa Sen không hứa hẹn kết quả nào từ việc thiền. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, tim mạch hay vận động, hãy hỏi bác sĩ trước khi đi bộ hay ngồi lâu ngoài trời; nếu thấy lo âu tăng lên khi ngồi yên, hãy dừng lại và tìm sự giúp đỡ của chuyên gia.