Thả đèn hoa đăng: ý nghĩa, dịp thả và cách nguyện cho đúng tinh thần

Hoa đăng là gì và ánh đèn tượng trưng cho điều gì?

Hoa đăng nghĩa là đèn hoa: một ngọn đèn, thường làm hình hoa sen, được thắp lên rồi đặt trên mặt nước hoặc dâng trước điện Phật. Theo cách giải thích quen thuộc, ánh đèn tượng trưng cho ánh sáng trí tuệ, soi sáng bóng tối của vô minh, còn hoa sen gợi sự thanh tịnh mọc lên từ bùn.

Trong nghi thức truyền đăng ở một số chùa, vị chủ lễ thắp đèn từ ngọn đèn trên bàn thờ Phật rồi truyền cho chư Tăng và Phật tử. Ý nghĩa được nhấn mạnh là nhắc người tu học tự thắp sáng trí tuệ của mình, chứ không phải cầu xin Phật ban cho trí tuệ.

Về cội nguồn, các bài viết kể không giống nhau và không phải bản kinh nào cũng nhắc đến tục thả đèn trên nước, nên Chùa Sen không khẳng định xuất xứ cụ thể. Điều rõ ràng là nhiều chùa Việt đưa hoa đăng vào các đại lễ, và việc dâng đèn cúng Phật được kể trong sách Phật, chẳng hạn truyện “Bần nữ cúng đèn”, với bài học rằng điều quan trọng là lòng thành kính và tâm thanh tịnh chứ không phải số lượng đèn.

Khi nào người ta thường thả hoa đăng?

Không có một ngày bắt buộc; mỗi chùa và mỗi địa phương tổ chức theo cách riêng. Dịp quen thuộc nhất là mùa Vu Lan, quanh rằm tháng Bảy âm lịch: nhiều chùa lớn tổ chức lễ phóng liên đăng, vừa cầu siêu cho ông bà tổ tiên và người đã khuất, vừa cầu cho cha mẹ còn sống được bình an. Ý nghĩa mùa báo hiếu được nói ở chuasen.com/le-vu-lan/.

Hoa đăng cũng gặp ở một số nơi trong mùa Phật Đản (xem chuasen.com/phat-dan/) và vào dịp vía Bồ Tát Quán Thế Âm (xem chuasen.com/quan-the-am-bo-tat/). Có nơi thả đèn để tưởng niệm: ở sông Thạch Hãn (Quảng Trị), các đêm 14 âm lịch hằng tháng người ta thắp hàng nghìn ngọn nến trên sông, còn đèn hoa đăng và bè hoa được thả vào ngày rằm và các ngày lễ lớn để tưởng niệm các liệt sĩ.

Với nhiều người, rằm và mùng một là dịp đi chùa quen thuộc nên cũng là lúc nghĩ tới việc nguyện cầu. Ngày âm lịch cụ thể bạn xem ở chuasen.com/ngay-ram-mung-mot/ và chuasen.com/ngay-le-phat-giao/.

Cầu an, cầu siêu và cách nguyện cho đúng tinh thần

Cầu an là cầu cho người đang sống được bình an; cầu siêu là cầu cho người đã khuất được siêu thoát, bớt khổ và sinh về cảnh giới an lành. Theo cách hiểu phổ biến của Phật giáo Bắc truyền, người sống làm việc lành rồi hồi hướng công đức cho người thân và người đã mất. Nhiều bài viết nhấn mạnh rằng đó chỉ là trợ duyên, sự siêu thoát còn tùy vào chính mỗi người, và cầu siêu không phải phép màu hay cách “xóa nghiệp”.

Một số truyền thống và một số nhà nghiên cứu hiểu khác, nhấn mạnh nghiệp của mỗi người và coi lời nguyện chủ yếu là biểu hiện của lòng thương kính. Nếu bạn băn khoăn về cách hiểu, hãy hỏi quý thầy cô ở chùa gần nhà.

Nhiều thầy khuyên khi lễ nên giữ tâm an nhiên, đừng cầu xin quá nhiều về danh lợi, và cầu bình an cho mọi chúng sinh chứ không chỉ cho bản thân hay gia đình. Lời nguyện nên ngắn, chân thành và hướng thiện. Vài ví dụ để bạn tham khảo, hãy viết bằng lời của riêng mình:

• Nguyện cho cha mẹ khỏe mạnh, bình an; con nguyện gọi điện hỏi thăm cha mẹ thường xuyên hơn.
• Nguyện cho ông bà và những người đã khuất được an lành; con nguyện làm một việc thiện và hồi hướng lòng lành.
• Nguyện cho con học hành chăm chỉ và biết giúp đỡ bạn bè.
• Nguyện cho mọi người trong nhà sống hòa thuận, biết nhường nhịn nhau.
• Nguyện cho mọi loài đều được bình an.

Thả đèn thật: lưu ý về môi trường và an toàn

Sau một lễ hội thả đèn ở đảo Cát Bà (Hải Phòng) vào tháng 8 năm 2019, hàng chục nghìn ngọn đèn trôi vào bờ vịnh Lan Hạ và trở thành rác khó phân hủy. Một bài viết trên báo Giác Ngộ nhận xét rằng đèn làm bằng nylon, nhựa, vải hay xốp có thể gây hại cho hệ sinh thái và các loài thủy sinh, và gợi ý dùng vật liệu tự nhiên như lá, hoa, thân chuối, hoặc tổ chức thả đèn trên cạn.

Theo tinh thần nhà Phật, việc thiện cần có lợi cho mình, cho người và cho môi trường; lòng thành mà thiếu trí tuệ thì chưa đủ. Vì vậy khi thả đèn ở chùa hay ở sông hồ, bạn nên theo hướng dẫn của ban tổ chức, ưu tiên đèn bằng vật liệu dễ phân hủy, vớt đèn sau lễ và để ý lửa khi có trẻ nhỏ hoặc gió lớn.

Thả đèn hoa đăng trong Chùa Sen

Trong Chùa Sen, bạn mở menu Thêm, chọn Nguyện cầu rồi Thả đèn hoa đăng. Bạn có thể viết một lời nguyện (không bắt buộc, tối đa 120 ký tự), chọn một trong sáu ý nguyện là Cầu an, Cầu siêu, Sức khỏe, Gia đạo, Học hành hoặc Tùy tâm, rồi thả đèn. Một ngọn đèn hoa sen sẽ nổi lên ao sen, trôi chậm và tắt dần.

Lời nguyện của bạn chỉ được lưu trên chính thiết bị này: không gửi lên mạng, không có trong thống kê (thống kê ẩn danh chỉ đếm ý nguyện đã chọn và việc có viết lời nguyện hay không, không có chữ nào), không hiện trong cảnh 3D và không ai khác đọc được qua Chùa Sen. Mọi người cùng phòng chỉ thấy một ngọn đèn ẩn danh, không tên, không chữ, mang màu theo ý nguyện bạn chọn. Bạn đọc lại các lời đã thả ngay trong hộp thoại và xóa tất cả bằng nút “Xóa lời nguyện đã lưu” trong Cài đặt.

Ý nguyện “Sức khỏe” chỉ là lời nguyện của lòng thành, không phải phương pháp chữa bệnh. Chùa Sen không hứa hẹn kết quả nào từ việc thả đèn trên màn hình và không thay việc đến chùa dự lễ hay lời hướng dẫn của quý thầy cô.