Quán Thế Âm Bồ Tát (Phật Bà Quan Âm): ý nghĩa, ngày vía và cách lễ

Quán Thế Âm là ai?

Quán Thế Âm là cách dịch sang Hán văn của danh hiệu Avalokiteśvara (tiếng Phạn); nghĩa là vị quán chiếu âm thanh của thế gian, tức lắng nghe tiếng kêu khổ đau của chúng sinh để cứu giúp. Ngài còn được gọi là Quán Âm hay Quan Âm, hai cách đọc của cùng một danh hiệu; có bài giải thích rằng “quán” thiên về sự quán xét bằng tuệ giác, còn “quan” là nhìn nghe thông thường, và cả hai cách gọi đều được dùng.

Bồ Tát Quán Thế Âm được nói đến trong nhiều kinh Đại thừa. Theo phẩm Phổ Môn của Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, khi chúng sinh gặp khổ nạn mà nhất tâm xưng niệm danh hiệu, Ngài quán xét âm thanh ấy và cứu giúp. Trong Bát Nhã Tâm Kinh, Ngài xuất hiện với danh hiệu Quán Tự Tại, và Chú Đại Bi là thần chú gắn với Ngài. Toàn văn hai bài này có ở chuasen.com/kinh/bat-nha-tam-kinh/ và chuasen.com/kinh/chu-dai-bi/.

Hình tượng Phật Bà Quan Âm trong tín ngưỡng Việt

Trong chùa Việt, tượng Quan Âm rất đa dạng, thường được tạc trên đài sen, tay cầm bình nước cam lộ và cành dương liễu, hoặc theo dạng nghìn mắt nghìn tay. Phẩm Phổ Môn nói Ngài có thể thị hiện nhiều thân để cứu độ chúng sinh, và dân gian kính gọi là Phật Bà.

Người Việt còn kể về Quan Âm Thị Kính, một truyện dân gian Việt Nam lưu truyền qua chèo và truyện thơ, và Quan Âm Diệu Thiện (Quan Âm Nam Hải), truyền thuyết có gốc Trung Hoa được Việt hóa, kể về công chúa Diệu Thiện tu hành ở động Hương Tích. Theo các bài viết Phật giáo, đây là truyện dân gian và truyền thuyết chứ không phải nhân vật lịch sử; nhiều người xem chúng là các hình thái thị hiện của cùng một vị Bồ Tát, xuất phát từ lòng từ bi.

Ba ngày vía Quan Âm

Theo truyền thống Phật giáo Bắc tông, mỗi năm có ba ngày vía Quán Thế Âm theo âm lịch. Vía là ngày kỷ niệm một vị Phật hay Bồ Tát.

• 19 tháng 2 âm lịch: vía đản sinh.
• 19 tháng 6 âm lịch: vía thành đạo.
• 19 tháng 9 âm lịch: vía xuất gia.

Nguồn gốc ngày vía và cách hiểu cho đúng

Ba ngày này được nhiều bài viết dẫn theo Thiền môn nhật tụng. Khác với Đức Phật Thích Ca có ngày đản sinh được xác định rõ hơn, ngày vía của nhiều vị Bồ Tát chỉ được biết là ngày kỷ niệm theo truyền thống, không phải mốc lịch sử đã kiểm chứng. Có bài giải thích số 19 là tổng của sáu căn, sáu trần, sáu thức và Trí; đó là một cách giải thích để người tu nhớ việc chuyển thức thành trí, không phải điều bắt buộc phải tin.

Ngày dương lịch của ba ngày vía thay đổi mỗi năm; bạn xem ngày sắp tới ở chuasen.com/ngay-le-phat-giao/ hoặc tra lịch âm ở chuasen.com/lich-am/. Khi đúng ngày vía, thẻ Hôm nay của Chùa Sen cũng ghi chú ngày này.

Cách lễ Quan Âm và niệm danh hiệu

Không có một nghi thức duy nhất. Bạn có thể làm đơn giản như lễ Phật thường ngày (xem chuasen.com/cach-le-phat-tai-nha/):

• Thắp hương, dâng hoa tươi và nước sạch; lễ vật chay là đủ.
• Chắp tay, lạy ba lạy hoặc vái ba vái trước tượng hay ảnh Bồ Tát.
• Niệm danh hiệu “Nam mô Quán Thế Âm Bồ Tát”, thành tiếng hoặc thầm, theo hơi thở hoặc bằng tràng hạt (xem chuasen.com/cach-niem-phat/).
• Nếu quen, bạn tụng Chú Đại Bi; người mới có thể bắt đầu với toàn văn ở chuasen.com/kinh/chu-dai-bi/.
• Khi xong, hồi hướng lòng lành đến mọi người.

Ngày vía ở chùa và lễ Quan Âm trong Chùa Sen

Vào ngày vía, nhiều chùa tổ chức pháp hội và khóa lễ, có nơi có lễ hoa đăng cầu quốc thái dân an. Một bài viết Phật giáo khuyên nhân ngày vía nên nhìn lại bản thân và phát ba nguyện: từ bi và thương yêu bản thân nhiều hơn, nhẫn nhục, biết lắng nghe. Một bài khác gợi ý hiểu lời kinh “nhất tâm xưng niệm danh hiệu” không chỉ theo nghĩa cầu xin mà như lời nhắc về niềm tin, từ bi và tỉnh thức.

Ở vườn phía Đông của khuôn viên Chùa Sen có tượng Quan Âm Bồ Tát ngoài trời đứng trên đài sen giữa bồn sen, tay cầm bình tịnh thủy và cành dương liễu; trước tượng có ba hàng bồ đoàn quay về tượng. Bạn chọn Quan Âm trong menu Đi dạo, hoặc đi qua cổng phụ phía Đông, rồi đến điểm Lễ Quan Âm để lễ, ngồi niệm danh hiệu bằng tràng hạt, tụng Chú Đại Bi cùng tiếng mõ hoặc ngồi thiền.

Chùa Sen là chỗ hỗ trợ việc tu tập hằng ngày: không hứa hẹn kết quả nào, không hứa việc được cứu hay được che chở, và không thay việc đến chùa lễ Quan Âm vào ngày vía cùng đại chúng.